Top

Het klimaatdebat

Onderweg in het klimaatdebat

Het klimaatdebat is even breed en complex als het probleem van klimaatverandering zelf. In de mapping (zie hiernaast en deze .pdf) is mijn positie ten opzichte van verschillende oplossingsrichtingen weergegeven.

De rode stip in mijn mapping is de kern van mijn design research. Ik wil door middel van verbeelding van onze verbondenheid met de natuur, nieuwe metaforen ontdekken die ons kunnen helpen om in actie te komen tegen klimaatverandering.

De verbondenheid met de natuur is volgens Rosemary Randall (1, p22) één van de motivaties om je gedrag te veranderen om de impact van klimaatverandering te verkleinen. De andere drie zijn: rechtvaardigheid en gelijkheid, welbegrepen eigenbelang en uitdaging en creativiteit.

Deze verbondenheid met de natuur staat ter discussie in het vraagstuk welke rol de mens heeft in deze veranderende wereld. Er zijn drie stromingen te onderscheiden (2 p53-56):
- ecomodernisten
- (nieuw) antropocentristen
- ecocentristen
Ze staan onderin mijn mapping verbeeld.

 

Ecomodernisten

Mike Shellenberger en Ted Nordhaus

Het ecomodernisme heeft zijn wortels in een essay uit 2004: ‘The Death of Environmentalism’ van Mike Shellenberger en Ted Nordhaus. Zij waren actief binnen de milieubeweging, maar raakten teleurgesteld. Ze vonden dat er te weinig werd bereikt en er was geen toekomstvisie. De groenen plaatsen het milieu boven de mens, het verheffingsideaal was totaal verdwenen en de beweging dreef te ver weg van de wetenschap. Ze richtten daarom het Breakthrough Institute op en schreven een manifest (3).
De ecomodernisten hebben een weerstand tegen gedragsvoorschriften en morele oproepen tot soberheid. Ze willen duurzame economische groei op een zo’n klein mogelijk gebied zodat er meer ruimte is voor de natuur. Deze intensivering geldt voor landbouw, wonen en energiewinning. Dit moet mogelijk worden gemaakt door sterk overheidsingrijpen. Het doel is om de impact op de natuur te verkleinen. Het gevolg is een duidelijke scheiding tussen mens en natuur.

 

“We offer this statement in the belief that both human prosperity and an ecologically vibrant planet are not only possible, but also inseparable. By committing to the real processes, already underway, that have begun to decouple human well-being from environmental destruction, we believe that such a future might be achieved. As such, we embrace an optimistic view toward human capacities and the future.” An Ecomodernist Manifesto (4)

 

(Nieuw) Antropocentristen

Clive Hamilton: Politiek denker, econoom en klimaatexpert

(Oud) antropocentristen zien de mens als het middelpunt van het bestaan. Clive Hamilton ziet dit anders. De aarde, Gaia, begint steeds meer te reageren op het gedrag van de mens en is duidelijk van slag. Hamilton stelt dat wij onze unieke rol als mensheid wel moeten erkennen. De mensheid heeft macht en wilskracht en dient zich verantwoordelijk te gedragen.  Hamilton gelooft niet in technische oplossingen als antwoord op klimaatverandering. Hij bekritiseert het westerse consumentisme, dat met een onafgebroken zucht naar beter en meer enkel tot leegte en ontevredenheid leidt (5).

 

“De mens is belangrijker dan hij zelf wil zien en als je dit ontkent, ontken je je eigen verantwoordelijkheid.” (5)

 

Ecocentristen

Timothy Morton: klimaatfilosoof

Timothy Morton schreef in 2018 het boek ‘Ecologisch wezen’. Hij ziet als oplossing voor de klimaatproblematiek dat wij onze verbondenheid met de natuur weer gaan voelen. Hij claimt dat deze er namelijk wel is maar dat wij deze uit het oog verloren zijn. Daarvoor is een belangrijke rol weggelegd voor de kunst. Zijn denkrichting verzet zich tegen het antropocentrisme en de ecomodernisten(6).

In academische kringen wordt hij veel geciteerd, al is er ook kritiek op zijn eclecticisme. The Guardian noemde hem de ‘filosoof-profeet van het Antropoceen’ (7).

 

“Wanneer we met elkaar over de natuur praten scheiden we onszelf hiervan af. De natuur is daar waar wij niet zijn en hier zit een grote onhandigheid in. Wat we natuur noemen is een kunstmatig construct, want we doen alsof we er zelf geen onderdeel van zijn.” (8)

 

Onderweg in mijn Design Research

De insteek van mijn design research is gebaseerd op de visie van de ecocentristen. Het einddoel van de ecomodernisten klinkt ideaal, maar tot die tijd zijn de grote problemen van nu zoals schaarste van grondstoffen, ongelijkheid en oorlog mogelijk groter dan ooit.

Het wereldbeeld dat de mensheid zijn verantwoordelijkheid moet nemen spreekt mij aan, maar ik vind het lastig om daar mijn eigen rol in te herkennen.

Dat we ons meer één moeten gaan voelen met de natuur is laagdrempelig en voor iedereen haalbaar. Dit is echter wel een heel abstract begrip. In de living atlas heb ik een eerste poging gedaan om de verbondenheid met de natuur in beeld te brengen. Hier ga ik de komende tijd mee verder.

 

Lexicon

Antropoceen: het tijdvak waarin de mens de meest bepalende geofysische kracht op aarde is geworden. 

Gaia: de oermoeder, figuur uit de Griekse mythologie.

 

Bronnen

1- Rosemary Randall en Andy Brown, Morgen begint nu. Klimaatvriendelijke keuzes, het nieuwe normaal (Klimaatgesprekken, 2018)
2- Ruben Jacobs, Artonauten. Op expeditie in het Antropoceen (V2_Publishing, 2018)

3 - Hidde Boersma, Ecomodernisme voor beginners - een spoedcursus in een stroming die de groene beweging wil vernieuwen (De Correspondent, 19 november 2015)
4 - An Ecomodernist Manifesto, http://www.ecomodernism.org, 15-03-2019
5 - Marc van Dijk, Voor klimaatalarmist Hamilton is de mens de supermacht die het milieu moet herstellen (Trouw, 16 oktober 2018)
6 - Timothy Morton, Ecologisch wezen, (Ten Have, 2018) H4
7 - Marc van Dijk, Open jezelf voor een duister bewustzijn  (Trouw, 4 september 2018)
8 - David Leeftink, Ecologie zonder natuur: het afwijkende gedachtegoed van Timothy Morton, https://www.ru.nl/radboudreflects/terugblik/terugblik-2018/terugblik-2018/18-03-23-being-ecological-lecture-by-philosopher/, 14-03-91

 

 

Achtergrond

Gedurende de twee jaar van de Master Design wordt een divers lesprogramma aangeboden. In deze post is een verslag gemaakt van een van de lessen. Dit kan een onderzoeksmethode, een huiswerkopdracht of een samenvatting van een lezing zijn.

No Comments

Post a Comment